Społeczeństwo
Społeczeństwo to podstawowe pojęcie socjologiczne, jednakże niejednoznacznie definiowane. Terminem tym tradycyjnie ujmuje się dużą zbiorowość społeczną, zamieszkującą dane terytorium, posiadające wspólną kulturę, wspólną tożsamość oraz sieć wzajemnych stosunków społecznych. Społeczeństwo ponadto posiada własne instytucje pozwalające mu na funkcjonowanie oraz formę organizacyjną w postaci państwa, plemienia czy narodu.
Termin ten jednak w mowie potocznej często stosuje się dość swobodnie określając różne kategorie czy warstwy społeczne np. "społeczeństwo górników", "społeczeństwo nauczycieli". Używa się też go na określenie całej żyjącej ludzkości, wówczas używa się określenia społeczeństwo globalne.
2 Typologia społeczeństw
Ze względu na duże różnice pomiędzy współczesnymi i historycznymi społeczeństwami wyróżnia się ze względu na stopień rozwoju społeczeństwa:
W przypadku społeczeństw tradycyjnych, terminem tym określa się formy społeczeństw przedindustrialnych i wyróżnia się różne formy ich rozwoju:
- społeczeństwo acefaliczne
- społeczeństwo zbieracko-myśliwskie
- społeczeństwo rolnicze
- społeczeństwo pierwotne
Karol Marks wyróżniał dla tego okresu trzy następujące po sobie formacje społeczne: formację wspólnoty pierwotnej, formację niewolniczą (formacja antyczna i azjatycka) oraz formację feudalną.
W okresie formowania się społeczeństw przemysłowych powstawały takie jego określenia jak:
- społeczeństwo masowe
- społeczeństwo obywatelskie
- społeczeństwo otwarte
- społeczeństwo nowoczesne i ponowoczesne
- społeczeństwo pluralistyczne
- społeczeństwo wielokulturowe
- społeczeństwo demokratyczne
- społeczeństwo komunistyczne
- społeczeństwo totalitarne
- społeczeństwo klasowe
- społeczeństwo kapitalistyczne
- społeczeństwo produkcyjne
- społeczeństwo miejskie
- społeczeństwo wiejskie
W przypadku społeczeństwa poprzemysłowego, które powstawać zaczęło w drugiej połowie XX wieku, używa się też alternatywnych pojęć:
- globalna wioska
- społeczeństwo informacyjne
- społeczeństwo wiedzy
- społeczeństwo mądrości
- społeczeństwo innowacyjne
- społeczeństwo transgresyjne
- społeczeństwo ponowoczesne
- społeczeństwo konsumpcyjne
- społeczeństwo permisywne
- społeczeństwo ryzyka
- społeczeństwo sieciowe
W literaturze pojawia się również określenie społeczeństwa zwierzęcego na odróżnienie uspołecznionych zbiorowości ludzkich od nieuspołecznionych zbiorowości tworzonych przez inne gatunki w ujęciu biologicznym.
2 Bibliografia
- Jan Turowski: Socjologia. Wielkie struktury społeczne. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1994.
- Jerzy Szacki: Historia myśli socjologicznej. Warszawa: PWN, 2004.
2 Zobacz też
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Definicja słownikowa w Wikisłowniku
Cytaty w Wikicytatach
Wiadomości na Wikinews